Alışverişte “yüzde 20 iskonto” ifadesini herkes duyar, ancak iskonto muhasebede ve ticarette daha geniş bir anlama sahiptir. En yalın haliyle iskonto, bir fiyat ya da borç tutarından yapılan indirimdir. Bu yazıda iskontonun türlerini, hesaplama mantığını ve günlük hayatta işinize yarayacak örneklerini bulacaksınız.
İskonto Nedir?
İskonto, bir malın liste fiyatından ya da vadesi gelmemiş bir alacaktan belirli bir oranda ya da tutarda yapılan indirimdir. Satıcı açısından müşteriyi çekme, stok eritme veya erken ödemeyi teşvik etme aracıdır; alıcı açısından ise maliyeti düşüren bir fırsattır.
İskonto Çeşitleri
Ticari iskonto
Satıcının liste fiyatı üzerinden, genellikle miktar, müşteri tipi veya kampanya nedeniyle yaptığı indirimdir. Fatura düzenlenirken indirim fatura üzerinde gösterilir ve vergilendirilecek tutar indirimli fiyat olur.
Nakit (peşin) iskonto
Alıcının vadeden önce, örneğin peşin ya da kısa sürede ödeme yapması karşılığında verilen indirimdir. Ödemenin erken gelmesi satıcıya nakit akışı avantajı sağlar.
Senet (vade) iskontosu
Vadesi henüz gelmemiş bir senedin ya da çekin, vade tarihinden önce bir bankaya veya kişiye devredilerek nakde çevrilmesi durumunda uygulanan kesintidir. Burada indirimin büyüklüğü vadeye kalan süreye ve uygulanan faiz oranına bağlıdır.
İndirim (İskonto) Nasıl Hesaplanır?
Gündelik kullanımda en çok ihtiyaç duyulan hesap, yüzde indirimdir. Mantık basit: önce indirim tutarını bulursunuz, sonra bunu liste fiyatından çıkarırsınız.
- İndirim tutarı = Liste fiyatı x İndirim oranı / 100
- Net fiyat = Liste fiyatı – İndirim tutarı
Örnek: Liste fiyatı 1.000 TL olan bir ürüne yüzde 15 iskonto uygulanırsa indirim tutarı 1.000 x 15 / 100 = 150 TL, ödenecek tutar ise 850 TL olur. Bu rakamlar yalnızca hesaplamayı göstermek için kullanılmış varsayımsal örneklerdir.
Ardışık iskontolar
Bazen “yüzde 10 + yüzde 5” gibi iki iskonto birlikte verilir. Bunları toplayıp yüzde 15 yapmak yanlıştır; ikinci indirim, birinci indirimden sonra kalan tutar üzerinden hesaplanır. 1.000 TL için önce yüzde 10 ile 900 TL, sonra bunun yüzde 5’i ile 855 TL bulunur. Yani toplam indirim yüzde 14,5 olur.
Etiket fiyatından indirim oranını bulmak
Eski fiyat ve yeni fiyat biliniyorsa indirim oranı şöyle bulunur: (Eski fiyat – Yeni fiyat) / Eski fiyat x 100. Eski fiyatı 400, yeni fiyatı 300 olan ürünün indirimi (400 – 300) / 400 x 100 = yüzde 25’tir.
Vade İskontosunun Mantığı
Senet iskontosunda temel düşünce paranın zaman değeridir: bugün eline geçen para, üç ay sonra alınacak paradan daha değerlidir. Banka, vadeye kalan gün sayısı ve kendi belirlediği oran üzerinden bir kesinti yapar. Basit yaklaşımla kesinti, senet tutarı x yıllık oran x gün sayısı / 360 (veya uygulanan gün esası) şeklinde ifade edilebilir; ancak uygulanan yöntem ve ek masraflar kuruma göre farklılaşır. Gerçek oranlar piyasa koşullarıyla değiştiği için güncel bilgiyi doğrudan bankanızdan almalısınız.
İskontonun Fiyatlama ve Kâr Üzerindeki Etkisi
İndirim satışları artırabilir, fakat kâr marjı düşükse her iskonto zarara yaklaştırır. Yüzde 10 indirim yaptığınızda satış adedinin yüzde 10’dan çok daha fazla artması gerekebilir. Bu yüzden iskonto kararından önce birim maliyetinizi ve marjınızı hesaplamak şarttır. Kâr hesabı için e-ticarette kâr zarar hesaplama nasıl yapılır yazısına bakabilirsiniz. Kampanya takvimi planlamak için ise e-ticaret firmaları için önemli kampanya günleri yazımız yol gösterebilir.
İndirim Yaparken Dikkat Edilecekler
- İndirimli fiyatı yanıltıcı biçimde göstermeyin; tüketici mevzuatı etiket ve kampanya ilanlarında kurallar öngörür.
- İskontoyu faturada açıkça gösterin; muhasebe kayıtlarında ticari ve nakit iskonto farklı işlenir.
- Fatura ve vergi uygulaması için mali müşavirinize danışın, mevzuat zaman içinde değişebilir.
Satış tarafında indirimlerin müşteri kazanımına etkisini çapraz satış gibi yöntemlerle birlikte düşünmek daha sağlıklı sonuç verir.
Sık Sorulan Sorular
İskonto ile indirim aynı şey midir? Gündelik dilde evet, aynı anlamda kullanılır. Muhasebede ise iskonto türleri (ticari, nakit, vade) ayrı kayıt ve vergi sonuçlarına sahiptir.
Yüzde 10 ve yüzde 5 iskonto toplam yüzde 15 mi eder? Hayır. Ardışık iskontolar çarpımsal işler, toplam indirim yüzde 14,5 olur.
İskonto oranı kim belirler? Ticari iskontoyu satıcı belirler; vade iskontosunda oranı finansal kurumun uyguladığı koşullar belirler ve pazarlığa bağlı olabilir.
Görsel: trekkyandy / Flickr, CC BY-SA 2.0
