Bir taşınmazın sahibi olmak ile onu kullanma ve ondan yararlanma hakkına sahip olmak her zaman aynı kişide toplanmaz. Türk hukukunda bu ayrımın en bilinen örneği intifa hakkıdır. Özellikle anne babanın evini çocuklarına devrederken kendi yaşamları boyunca orada kalmak istemesi gibi durumlarda sıkça karşımıza çıkar. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut olay için avukata danışılmalıdır.
İntifa Hakkı Nedir?
İntifa hakkı, başkasına ait bir mal üzerinde onu kullanma ve ürünlerinden yararlanma yetkisi veren sınırlı bir ayni haktır. Hak sahibine intifa hakkı sahibi, mülkiyeti elinde tutan kişiye ise çıplak mülkiyet sahibi denir. Taşınmazlar, taşınırlar, haklar ve hatta bir mal varlığı bütünü üzerinde kurulabilir.
Hak sahibi, malı kullanabilir, kiraya verebilir ve gelirlerinden yararlanabilir; ancak malın özünü değiştiremez, onu satamaz. Malın bakımı ve olağan giderleri kural olarak intifa hakkı sahibine düşer. Tapuda tescil edilen bir hak, üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir.
Nasıl kurulur?
Taşınmaz üzerinde intifa hakkı genellikle bir sözleşme ve tapu siciline tescille kurulur. Miras yoluyla vasiyet veya mahkeme kararıyla da ortaya çıkabilir. Kuruluş şekli noter ya da tapu müdürlüğünde yapılan resmi işlemlere tabidir. Satış ve devir işlemleri için emlak sektöründeki danışmanlık süreçlerine dair yazımız da genel bir fikir verebilir.
Tapuda İntifa Hakkı Nasıl Kaldırılır?
Tapuda kayıtlı intifa hakkının kaldırılması, hakkın sona ermesine ve bunun tapu siciline yansıtılmasına bağlıdır. Genel olarak şu yollar izlenir:
- Hak sahibinin vazgeçmesi: İntifa hakkı sahibi, hakkından vazgeçtiğini resmi şekilde bildirirse tapu müdürlüğünde terkin işlemi yapılabilir.
- Hak sahibinin ölümü: Gerçek kişiler için hak, kural olarak sahibinin ölümüyle sona erer. Bu durumda ölüm belgesiyle tapu müdürlüğüne başvurarak terkin talep edilebilir.
- Süre bitimi: Hak belirli bir süre için kurulduysa süre dolunca sona erer ve terkin istenebilir.
- Mahkeme kararı: Anlaşmazlık varsa dava yoluyla alınan karar, tapuya tescil edilerek kaydı kaldırır.
Başvuruda genellikle kimlik, talep dilekçesi ve dayanak belge istenir. Harç ve masraf tutarları değişkendir; güncel bilgiyi tapu müdürlüğünden öğrenin.
İntifa Hakkı Nasıl Sona Erer?
İntifa hakkı hukuken birçok nedenle sona erebilir:
- Hak sahibinin ölümü veya tüzel kişi için hukuki varlığının sona ermesi,
- Sürenin dolması veya koşulun gerçekleşmesi,
- Hak sahibinin hakkından vazgeçmesi,
- Malın tamamen yok olması,
- Hak sahibi ile çıplak mülkiyet sahibinin aynı kişide birleşmesi,
- Mahkeme kararıyla hakkın kaldırılması.
Bir taşınmazın aile içinde devrinde intifa hakkı tanıması, ileride sorun yaşanmasını azaltabilir. Ancak intifa hakkı konulu bir malın satışı, ipotek edilmesi ya da kiraya verilmesi gibi konular ayrı hukuki sonuç doğurur. Örneğin intifa hakkı bulunan taşınmaz piyasada genellikle daha düşük fiyatla değerlendirilir. Bu tür kararlar öncesinde tapu kaydının güncel durumunu incelemek, gerekirse bir hukukçudan görüş almak gerekir. İntifa hakkı ile zilyetlik ve mülkiyet kavramlarının birbirinden ayrı olduğunu da unutmamak gerekir.
Mevzuat ve uygulama zamanla değişebilir. Süre, harç ve usul ayrıntıları için tapu müdürlüğü ve avukat görüşü esas alınmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
İntifa hakkı sahibi evi satabilir mi? Hayır. Satış yetkisi mülkiyet sahibindedir; intifa hakkı sahibi yalnızca kullanma ve yararlanma yetkisine sahiptir.
İntifa hakkı mirasçılara geçer mi? Kural olarak hayır. Gerçek kişi lehine kurulan intifa hakkı sahibinin ölümüyle sona erer.
İntifa hakkı olan ev kiraya verilebilir mi? Genel olarak intifa hakkı sahibi malı kiraya verebilir; ancak sözleşmenin sınırları ve hakkın sona ermesiyle kira ilişkisinin akıbeti hukuki açıdan ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için bir avukata danışınız.
İntifa Hakkı ile Oturma Hakkı Arasındaki Fark
İntifa hakkı sıklıkla oturma hakkıyla karıştırılır. Oturma hakkı, yalnızca bir yapıda veya yapının bir bölümünde oturma yetkisi verir ve kural olarak devredilemez; intifa hakkı ise kullanım ile birlikte ürün ve gelirden yararlanmayı da kapsar. Pratikte bir ev için oturma hakkı tanındığında hak sahibi evde yaşayabilir ama evi geniş ölçüde gelir getirecek biçimde işletemez. İki hakkın kapsamı sözleşmede ve tapu kaydında nasıl yazıldığına bağlı olarak değişebileceğinden, belge üzerinde adının ne olduğuna ve sınırlarının ne olduğuna dikkat etmek gerekir.
Aile içi devirlerde en sık yapılan hata, hakkın kapsamını yazıya dökmemektir. Kimin hangi gideri üstleneceği, evin kiraya verilip verilemeyeceği ve hakkın hangi koşulda sona ereceği baştan netleştirilirse ileride çıkacak uyuşmazlıklar azalır.
Görsel: advokatsmart.no / Wikimedia Commons, CC BY 2.0
[…] İntifa hakkı gibi sınırlı ayni haklarda da zilyetlik ilişkisi ortaya çıkabilir; bu konuyu intifa hakkı nedir yazımızda ayrıca ele aldık. Gayrimenkul alım satım süreçlerine dair genel bilgi için emlak […]