Peynir yapımı sırasında sütün pıhtılaşıp ayrılmasının ardından geriye kalan yarı saydam, sarımsı yeşil sıvıya peynir altı suyu denir. Eskiden çoğunlukla hayvan yemi olarak ya da atık olarak değerlendirilen bu sıvı, bugün hem gıda sanayisinde hem de evlerde farklı biçimlerde kullanılıyor. Bu yazıda peynir altı suyunun ne işe yaradığını, nasıl tüketildiğini, besin içeriğini ve kullanım alanlarını temkinli bir çerçevede anlatıyoruz.
Peynir Altı Suyu Nasıl İçilir?
Taze peynir altı suyu, peynir yapımından hemen sonra soğutularak içilebilir. Tadı hafif ekşimsi ve tuzludur; bu nedenle bazı kişiler yanına limon, nane ya da biraz bal ekleyerek tüketir. Önemli olan sıvının taze olması ve hijyenik koşullarda elde edilmesidir. Pastörize edilmemiş süt ile yapılan peynirin suyu mikrop taşıyabilir; çiğ sütten elde edilen sıvıyı çocuklar, hamileler ve bağışıklığı zayıf kişiler tüketmemelidir.
Peynir altı suyu çok çabuk bozulur. Oda sıcaklığında bırakıldığında ekşir, kokar ve istenmeyen bakteriler çoğalır. Bu yüzden buzdolabında kapalı kapta kısa süre saklanmalı, kokusu ya da tadı değişmişse atılmalıdır. Aşırı miktarda tüketmek ise bazı kişilerde sindirim şikayetlerine, özellikle laktoz intoleransı olanlarda şişkinlik ve ishale yol açabilir. Herhangi bir sağlık sorununuz varsa uzmana danışın.
Peynir Altı Suyu Besin Değerleri Nelerdir?
Peynir altı suyu büyük ölçüde sudan oluşur. İçinde laktoz, bir miktar protein, mineraller ve B grubu vitaminler bulunur. Sütteki kazein proteini peynire gittiği için geriye kalan proteinler daha çok whey olarak adlandırılan suda çözünür proteinlerdir. Sporcu takviyelerinde kullanılan whey protein de peynir altı suyundan elde edilir.
Ancak evde elde edilen peynir altı suyu ile işlenmiş whey protein tozu aynı şey değildir. Besin değerleri; sütün türüne, peynirin yapım şekline ve kullanılan pıhtılaştırıcıya göre değişir. Kesin bir kalori ya da protein miktarı vermek yanıltıcı olur. Ticari ürünlerde ambalajdaki besin değeri tablosuna bakmak en doğru yöntemdir.
Peynir Altı Suyu Nasıl Kullanılır?
Peynir altı suyunun mutfaktaki kullanımı oldukça çeşitlidir. En yaygın örnekler şunlardır:
- Ekmek, pide ve hamur işlerinde suyun yerine kullanılabilir; hamura hafif bir ekşilik ve yumuşaklık verir.
- Çorba ve pilavlarda sıvı olarak eklenebilir.
- Lor yapımında olduğu gibi ikinci kez ısıtılarak pıhtılaşan kısım süzülüp değerlendirilebilir. Bu konuda lor peyniri yazımıza göz atabilirsiniz.
- Turşularda tuzlu su yerine kullanımı bazı yörelerde bilinse de hijyen ve güvenlik açısından dikkatli olmak gerekir.
Cilt ve saç için kullanıldığına dair duyumlar vardır; bu konuda yeterli bilimsel dayanak bulunmaz, deneme yapmadan önce dermatoloğa danışmak daha doğrudur. Peynirin saklanması konusunda ayrıntı için beyaz peynir saklama yazımıza, süt ürünlerinin genel çerçevesi için süt ve süt ürünleri sayfamıza bakabilirsiniz.
Peynir Altı Suyu Faydaları Nelerdir?
İnternette peynir altı suyuna dair pek çok iddia dolaşmaktadır; ancak bunların çoğu kesin kanıta dayanmaz. Güvenle söylenebilecek olan, onun besin içeriği bakımından hafif bir süt ürünü olduğu ve mutfakta israfı azaltan bir malzeme olduğudur. Hastalıkları iyileştirdiği, kilo verdirdiği ya da kesin bir çare olduğu yönündeki söylemlere itibar etmeyin.
Sık Sorulan Sorular
Peynir altı suyu içilir mi? Taze, hijyenik ve pastörize sütten elde edilmişse içilebilir; ancak herkese uygun olmayabilir.
Peynir altı suyu ne kadar saklanır? Çabuk bozulduğu için buzdolabında kısa süre bekletilmelidir; kokusu değişirse atılmalıdır.
Whey protein ile aynı mı? Hayır, whey protein peynir altı suyundan sanayide işlenerek elde edilen bir üründür.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize danışınız.
Peynir Altı Suyu Nasıl Elde Edilir?
Peynir altı suyu, sütün mayalanmasıyla pıhtının ayrılması sonucu ortaya çıkar. Pıhtı süzülüp peynir olarak şekillendirilirken akan sıvı, peynir altı suyudur. Evde peynir yapanlar bu sıvıyı temiz bir kapta toplayabilir. Burada dikkat edilecek en önemli konu temizliktir: kullanılan tencere, tülbent ve kaplar iyice yıkanmalı, sıvı mümkün olduğunca çabuk soğutulmalıdır. Peynir altı suyunu saatlerce mutfakta bekletmek, kısa sürede ekşimesine ve mikrop üremesine yol açar. Hazırladıktan sonra kullanmayacaksanız buzdolabına kaldırın ve en kısa sürede değerlendirin. Büyük miktarda elde edildiğinde hamur işlerinde, pilavda ya da çorbada kullanmak israfı önleyen akıllı bir yöntemdir.
Görsel: BrettsFitnessTips / Flickr, CC BY 2.0


