Tesisat, sanayi ve inşaat işlerinde en çok karıştırılan konulardan biri boru ölçüleridir. Bir borunun “yarım inç”, “DN 15”, “21,3 mm dış çaplı” diye üç farklı biçimde tarif edildiğini görmek şaşırtıcı değildir. Bu yazıda boru çapı kavramlarını, DN ile inç arasındaki ilişkiyi ve siyah, plastik ve PPRC boruların ölçü tablolarını nasıl kullanacağınızı anlatıyoruz. Ölçüler standartlara ve üreticiye göre değişebildiğinden, satın alma öncesinde mutlaka üreticinin güncel katalog verilerine bakılmalıdır.
Boru Çaplarının Ölçü Tablosu Kullanımı
Boru ölçüsünü anlamak için üç kavramı ayırmak gerekir:
- Dış çap (OD): Borunun dışından ölçülen çaptır. Bağlantı elemanlarının uyumu açısından belirleyicidir.
- İç çap (ID): Akışkanın geçtiği boşluğun çapıdır. Et kalınlığına göre değişir; aynı dış çapa sahip iki borunun iç çapı farklı olabilir.
- Nominal çap (DN): Borunun gerçek bir ölçüsü olmaktan çok, sınıflandırma amacıyla kullanılan anma değeridir. DN değerinin milimetre cinsinden gerçek çapla birebir aynı olması gerekmez.
Tablo kullanırken önce hangi ölçü sisteminin verildiğine bakın. Çoğu tabloda DN, inç karşılığı ve dış çap yan yana yer alır. Siparişte yalnızca “yarım inç” demek yerine malzeme türünü ve dış çapı da belirtmek yanlış alımı önler.
DN ve inç karşılıkları
Yaygın olarak kullanılan nominal karşılıklar şöyledir: DN 15 yaklaşık yarım inç, DN 20 üç çeyrek inç, DN 25 bir inç, DN 32 bir ve dörtte bir inç, DN 40 bir ve yarım inç, DN 50 ise iki inçtir. Dolayısıyla sık sorulan “DN 32 kaç inç” sorusunun cevabı bir ve dörtte bir inçtir. Burada inç değeri borunun gerçek dış çapı değil, anma ölçüsüdür; bu yüzden inç ölçüsüne karşılık gelen gerçek dış çap milimetre cinsinden daha büyüktür. Diş ölçüleri (boru dişi) de bu anma ölçülerine göre adlandırılır.
Siyah Boru Çapları Tablosu / Siyah Boru Nedir?
Siyah boru, genellikle çelikten üretilen ve yüzeyi galvanizle kaplanmamış borulara verilen addır. Yüzeyindeki koyu renk, üretimden gelen oksit tabakasından kaynaklanır. Isıtma, yangın tesisatı, gaz dışı bazı sanayi hatları ve yapısal uygulamalarda kullanılır. Kaynakla birleştirilebildiği için esnek bir kullanım sunar; ancak korozyona karşı boya veya benzeri bir koruma gerektirir.
Siyah boru tablolarında genellikle DN, inç, dış çap ve et kalınlığı serileri bulunur. Aynı DN için farklı et kalınlığı sınıfları olabilir. Basınç ve sıcaklık gereksinimine uygun seriyi seçmek, projedeki mühendis ya da yetkili tesisatçının sorumluluğundadır.
Plastik Boru Çapları Tablosu / Plastik Boru Nedir?
Plastik borular PVC, PE ve PP gibi polimerlerden üretilir. Hafiftir, paslanmaz ve kolay kesilip bağlanır. Kanalizasyon, drenaj, sulama ve bazı içme suyu hatlarında kullanılır. Plastik borularda genellikle dış çap milimetre cinsinden verilir ve basınç sınıfı da (PN değeri gibi) ayrıca belirtilir. Bu nedenle plastik boruların tablosunu okurken dış çapı, et kalınlığını ve basınç sınıfını birlikte değerlendirmek gerekir.
Kullanım yeri çok önemlidir: Kanalizasyon borusu basınçlı su hattında kullanılmaz, her malzeme kendi uygulama alanı için tasarlanmıştır. Güneş enerjili su ısıtma gibi sıcak su sistemlerinde boruların sıcaklık dayanımı da ayrıca denetlenmelidir. Bu konudaki sistem mantığı için güneş enerjisi ile su ısıtma yazımızı inceleyebilirsiniz.
PPRC Boru Çapları Tablosu / PPRC Boru Nedir?
PPRC, rastgele kopolimer polipropilen malzemeden üretilen borulardır. Sıcak ve soğuk kullanım suyu ile kalorifer tesisatında yaygın biçimde tercih edilir. Isıyla kaynak yöntemiyle birleştirilen bağlantılar sızdırmazlık açısından avantaj sağlar. Korozyona ve kireçlenmeye karşı dirençli olması da önemli bir artıdır.
PPRC borular da dış çapa göre (milimetre) satılır ve basınç sınıfı PN değeriyle ifade edilir. Sıcak su hatlarında yüksek basınç sınıfı, soğuk su hatlarında ise daha düşük sınıf seçilebilir. Tabloda dış çap ve et kalınlığına bakarken, kullanacağınız fittings (bağlantı parçaları) ve kaynak makinesi başlıklarının aynı ölçüyle uyumlu olduğundan emin olun.
Doğru Boru Çapı Nasıl Seçilir?
Boru çapı; debiye, akışkanın türüne, basınç kaybına ve hat uzunluğuna göre belirlenir. Çok küçük çap gürültü ve basınç düşüşüne, çok büyük çap ise gereksiz maliyete yol açar. Konut içi tesisatta yerleşik uygulamalar ve yönetmelikler vardır; sanayi hatlarında ise hesap yapılması gerekir. Emin olmadığınız durumlarda bir tesisat mühendisine veya yetkili ustaya danışmak en güvenli yoldur.
Sık Sorulan Sorular
DN 32 kaç inçtir? Nominal olarak bir ve dörtte bir inçe karşılık gelir.
DN ile dış çap aynı şey midir? Hayır. DN anma ölçüsüdür; gerçek dış çap malzemeye ve standarda göre değişir.
PPRC boru sıcak suda kullanılır mı? Evet, uygun basınç sınıfında üretilmiş PPRC borular sıcak ve soğuk su tesisatında kullanılır. Yine de üreticinin sıcaklık ve basınç sınırlarına uymak gerekir.
Görsel: zigazou76 / Flickr, CC BY 2.0


