1. Haberler
  2. Teknoloji
  3. Şalter Nedir?

Şalter Nedir?

Elektrik panosundaki şalter
Görsel: Shixart1985 / Wikimedia Commons, CC BY 2.0
Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

Şalter, elektrik devresini açıp kapatmaya yarayan ve gerektiğinde devreyi korumak için akımı kesen bir elektrik cihazıdır. Evlerdeki panolarda, fabrikalarda, makinelerde ve elektrik dağıtım sistemlerinde karşımıza çıkar. Günlük hayatta sigorta ile karıştırılmasına rağmen aralarında önemli farklar vardır. Bu yazıda şalterin ne olduğunu, nasıl çalıştığını, ne işe yaradığını, hangi parçalardan oluştuğunu ve “açık”, “kapalı” ve “trip” konumlarının ne anlama geldiğini ele alıyoruz.

Şalter Nasıl Çalışır?

Şalterin içinde birbirine temas edip ayrılabilen kontaklar bulunur. Kol ya da mekanizma kapalı konuma getirildiğinde kontaklar birbirine değer ve devreden akım geçer. Açık konumda ise kontaklar ayrılır ve devre kesilir. Elle kumanda edilen şalterlerin yanı sıra, bir bobin ya da motor tarafından uzaktan çalıştırılan türleri de vardır.

Koruma amaçlı şalterlerde ayrıca iki ana mekanizma bulunur. Isıl (termik) mekanizma, uzun süre aşırı akım geçtiğinde bir bimetal parçanın ısınıp bükülmesiyle devreyi açar. Manyetik mekanizma ise çok yüksek ani akımlarda, örneğin kısa devrede, bir elektromıknatısın hızla devreyi kesmesini sağlar. Böylece kablolar ve cihazlar aşırı ısınmadan korunur.

Şalter açık, kapalı ve trip konumu

Şalter kolu yukarıda ve “I” ya da “ON” işaretliyse genellikle kapalı konumdadır; yani devre akım iletir. Kol aşağıda ve “O” ya da “OFF” işaretliyse açık konumdadır; devre kesiktir. Bu işaretlerin yönü üreticiye göre değişebilir, bu nedenle cihazın üzerindeki etiketlere bakmak gerekir.

Trip konumu ise şalterin bir arıza nedeniyle kendiliğinden attığını gösterir. Bazı şalterlerde kol tam açık ile kapalı arasında bir ara konumda durur ya da renkli bir gösterge belirir. Trip konumundaki bir şalteri tekrar devreye almak için çoğu zaman önce kolu tamamen “OFF” konumuna, sonra “ON” konumuna getirmek gerekir. Şalter tekrar tekrar trip yapıyorsa nedenini bulmadan zorlamamak gerekir; bu konuda sigorta neden atar yazımız yol gösterici olabilir.

Şalter Ne İşe Yarar?

  • Devreyi açıp kapatmak: Bakım ya da onarım sırasında hattın enerjisini güvenli biçimde kesmeyi sağlar.
  • Aşırı akımdan korumak: Kablo ve cihazların zarar görmesini ve yangın riskini azaltır.
  • Kısa devreye karşı korumak: Ani yüksek akımlarda devreyi çok kısa sürede keser.
  • Hatları ayırmak: Panodaki farklı hatları bağımsız yönetmeyi sağlar; bir arıza tüm evin elektriğini götürmez.
  • Güvenlik sağlamak: Kaçak akım korumalı türleri insanları elektrik çarpmasına karşı korur.

Evlerde yaygın kullanılan küçük şalterler “otomatik sigorta” olarak da adlandırılır; ayrıntılar için otomatik sigorta nedir yazımıza bakabilirsiniz. Kaçak akıma karşı koruyan cihazlar için ise kaçak akım rölesinin önemi yazısı faydalı olur.

Şalter Parçaları Nelerdir?

  • Kol veya düğme: Devreyi elle açıp kapatmak için kullanılır.
  • Kontaklar: Akımı ileten ve kesen metal temas yüzeyleridir. Sık kullanıldıkça ve ark oluştukça aşınabilir.
  • Ark söndürme odası: Devre kesilirken oluşan arkı söndürerek kontakların zarar görmesini önler.
  • Termik (bimetal) röle: Aşırı yüke karşı koruma sağlar.
  • Manyetik açma bobini: Kısa devrede hızlı kesme işini yapar.
  • Gövde ve klemensler: Yalıtkan gövde, kabloların bağlandığı vida uçlarını ve iç parçaları korur.
  • Mekanizma ve yay sistemi: Kolun hızlı ve kararlı biçimde konum değiştirmesini sağlar.

Şalter Çeşitleri

Kullanım yerine göre farklı şalterler vardır: Evlerde ve küçük işletmelerde otomatik şalterler, motor devrelerinde motor koruma şalterleri, tesis girişlerinde ana şalterler, sanayide yük ayırıcılar ve kompakt şalterler kullanılır. Bir de ana şalter ile hat şalterleri arasındaki farkı bilmek önemlidir: Ana şalter binanın tüm elektriğini keser, hat şalterleri ise yalnızca ilgili devreyi.

Şalter Seçerken ve Kullanırken Dikkat Edilecekler

Şalterin anma akımı, korunan hattın kablo kesitine ve bağlı cihazların gücüne uygun olmalıdır. Kısa devre kesme kapasitesi, tesisatın olası kısa devre akımından düşük olmamalıdır. Güvenilir üreticilerin belgeli ürünlerini tercih edin ve montajı yetkili bir elektrikçiye yaptırın. Isınma, yanık kokusu, gevşek kol ya da sık sık atma gibi belirtilerde şalteri kendiniz kurcalamak yerine uzmana başvurun. Panoyu açmadan önce ilgili hattın enerjisini kestiğinizden emin olun.

Sık Sorulan Sorular

Şalter ile sigorta arasındaki fark nedir? Eski tip sigortalar bir kez attığında değiştirilir; şalterler ise attıktan sonra yeniden devreye alınabilir. Her ikisi de devreyi korur.

Şalter atınca hemen yeniden açılır mı? Nedeni giderildiyse açılabilir. Sebep bilinmiyor ve tekrar atıyorsa bir elektrikçiye danışın.

Şalter açık mı kapalı mı olduğunu nasıl anlarım? Kolun konumuna ve üzerindeki ON/OFF ya da I/O işaretlerine bakın. Tereddüt ederseniz üretici etiketini kontrol edin.

Görsel: Shixart1985 / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

0
mutlu
Mutlu
0
_zg_n
Üzgün
0
sinirli
Sinirli
0
_a_rm_
Şaşırmış
0
vir_sl_
Virüslü
Şalter Nedir?
Yorum Yap

Tamamen Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Giriş Yap

Bestbiznet.com ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!

Bizi Takip Edin