1. Haberler
  2. Teknoloji
  3. Faz Koruma Rölesi Nedir?

Faz Koruma Rölesi Nedir?

Üç fazlı elektrik motoru ve kontrol panosu
Görsel: N509FZ / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

Üç fazlı elektrik motorları fabrikalarda, tarım sulamasında, asansörlerde, kompresörlerde ve pompalarda sessizce çalışır. Bu motorlar şebekedeki gerilim dengesizliklerine karşı hassastır. Üç fazdan biri kesilirse ya da gerilim anormal biçimde düşer ya da yükselirse motor kısa sürede aşırı ısınabilir. İşte bu riskleri azaltmak için panolarda faz koruma rölesi kullanılır. Bu yazıda cihazın ne olduğunu, nasıl çalıştığını ve nasıl seçilip bağlandığını anlatıyoruz.

Faz Koruma Rölesi Nedir?

Faz koruma rölesi, üç fazlı bir sistemde faz sırasını, faz kaybını ve gerilim değerlerini izleyen ve belirlenen sınırların dışına çıkıldığında kontaktörün ya da devrenin enerjisini kesen koruma cihazıdır. Piyasada faz kontrol rölesi, faz sırası rölesi, faz hatası rölesi ya da motor faz koruma rölesi gibi adlarla da anılır. Cihaz üç fazı da ölçer; bir sorun algıladığında kontaklarını konum değiştirir ve bağlı kontaktörü bırakır.

Faz Koruma Rölesi Çeşitleri Nelerdir?

Röleler izledikleri değerlere ve ek özelliklerine göre sınıflandırılır:

  • Basit faz sırası ve faz kaybı röleleri: Yalnızca fazların sırasını ve herhangi bir fazın yokluğunu izler.
  • Gerilim izleme özellikli röleler: Düşük gerilim, yüksek gerilim ve gerilim dengesizliği için ayarlanabilir eşiklere sahiptir.
  • Nötr bağlantılı ve nötrsüz röleler: Bazı modeller nötr ile birlikte, bazıları yalnızca faz hatları ile çalışır.
  • Gecikmeli röleler: Anlık dalgalanmalarda gereksiz açmayı önlemek için ayarlanabilir gecikme süresi sunar.
  • Çok fonksiyonlu motor koruma röleleri: Faz korumasının yanında aşırı akım ve ısınma gibi korumaları da bir arada bulundurur.

Faz Koruma Rölesi Ne İşe Yarar?

Röle, motoru ve bağlı sistemi şebekedeki anormal durumlara karşı korur. İzlediği başlıca durumlar şunlardır:

  • Faz kaybı: Üç fazdan biri kesilirse motor tek faza yakın çalışmaya zorlanır, akım artar ve sargılar ısınır.
  • Faz sırası hatası: Fazların yanlış sırayla bağlanması motorun ters yönde dönmesine neden olur. Pompa, kompresör ve asansörlerde bu ciddi sorunlara yol açabilir.
  • Düşük ve yüksek gerilim: Normal sınırların dışındaki gerilim motorun verimini düşürür ve ömrünü kısaltır.
  • Gerilim dengesizliği: Fazlar arasındaki gerilim farkı, sargılarda eşit olmayan akıma ve ısınmaya yol açar.

Faz Koruma Rölesini Neden Kullanmalısınız?

Bir motorun arıza maliyeti, yalnızca motorun değerinden ibaret değildir; üretimin durması, bakım işçiliği ve zincirleme zararlar da vardır. Küçük bir koruma rölesinin maliyeti bunun yanında çoğu zaman düşük kalır. Ayrıca rölenin ters faz sırasını algılaması, yeni kurulan ya da bakımdan çıkan sistemlerde motorun yanlış yöne dönmesinin önüne geçer. Şebeke koşullarının dengesiz olduğu bölgelerde ya da uzun hatlarla beslenen tesislerde bu korumanın önemi daha da artar. Enerji kesintisinden sonra şebeke geri geldiğinde, tek fazın eksik gelmesi gibi durumlar da kolayca oluşabilir; röle bu durumda motorun çalışmasına izin vermez.

Faz Koruma Rölesi Yapısı

Röle genel olarak üç bölümden oluşur: ölçme devresi (üç faz girişini izler), karşılaştırma ve karar devresi (ayarlı eşik ve zaman değerleriyle ölçülen değerleri kıyaslar) ve çıkış rölesi (bir ya da iki konum değiştiren kontaktan oluşur). Ön yüzde genellikle gerilim eşiği ve gecikme ayar düğmeleri ile durumu gösteren led ışıklar bulunur. Gövde çoğunlukla pano içindeki ray üzerine takılacak biçimde tasarlanmıştır.

Faz Koruma Rölesi Çalışma Prensibi

Röle, üç fazı sürekli ölçer. Faz sırası doğru, tüm fazlar mevcut ve gerilimler ayarlı sınırlar içindeyse çıkış rölesi enerjilidir ve kontaktör bobinine enerji sağlanır. Sistemde herhangi bir sorun saptandığında ayarlanmış gecikmenin ardından çıkış rölesi bırakır, kontaktör devreden çıkar ve motor durur. Koşullar normale döndüğünde cihaz, modeline göre kendiliğinden ya da elle sıfırlandıktan sonra tekrar devreye girer. Gecikme ayarı, çok kısa süreli şebeke dalgalanmalarında motorun gereksiz yere durmamasını sağlar.

Faz Koruma Rölesi Nerede Kullanılır ?

Üç fazlı motor ve ekipman kullanan hemen her yerde kullanılabilir: pompa ve hidrofor grupları, tarımsal sulama sistemleri, kompresörler, asansör ve yürüyen merdivenler, soğutma grupları, havalandırma ve klima santralleri, sanayi makineleri ve iş yeri sayaç panoları bunların başında gelir. Faz sırasının önemli olduğu tüm uygulamalar için özellikle önerilir.

Faz Koruma Rölesi Nasıl Seçilir ?

  • Şebeke gerilimine ve nötr bağlantısı durumuna uygun model seçilmelidir.
  • Gerilim ve gecikme ayar aralığı, tesisin gerçek koşullarına uyum sağlamalıdır.
  • Çıkış kontağının taşıyabildiği akım, bağlı kontaktör bobinine yetmelidir.
  • Gereken izleme fonksiyonları (faz sırası, faz kaybı, düşük/yüksek gerilim, dengesizlik) belirlenmelidir.
  • Standartlara uygunluk ve üretici belgeleri kontrol edilmelidir.

Faz koruma rölesi, motoru aşırı akıma karşı korumaz; bunun için termik röle ya da manyetik aşırı akım rölesi ve termik manyetik şalter gibi elemanlar birlikte kullanılır. İnsanların güvenliği içinse kaçak akım rölesi gerekir. Genel tesis güvenliği için endüstriyel tesislerde güvenli elektrik sistemleri ve ekipman seçimi yazısına da bakabilirsiniz.

Faz Koruma Rölesi Nasıl Bağlanır ?

Bağlantı şeması cihazın modeline göre değişir ve mutlaka ürünün üzerindeki ya da kılavuzundaki şemaya göre yapılmalıdır. Genel mantık şöyledir: Üç faz hattı (L1, L2, L3) rölenin ölçüm girişlerine, varsa nötr de nötr girişine bağlanır. Rölenin yardımcı çıkış kontağı, kontaktör bobininin kumanda hattı ile seri bağlanır. Böylece röle bırakırsa kontaktör de bırakır ve motor devreden çıkar. Röle girişleri koruma elemanı (sigorta ya da küçük bir şalter) üzerinden beslenmelidir. Bağlantıdan sonra faz sırasını ve çalışmayı kontrollü olarak test etmek gerekir. Bu işlem enerji altında yapıldığı için yalnızca yetkili elektrik teknisyenleri tarafından uygulanmalıdır; kendi başınıza denemeyin.

Sık Sorulan Sorular

Faz koruma rölesi ile termik röle aynı şey midir? Hayır. Faz koruma rölesi şebeke tarafındaki gerilim ve faz durumunu izler; termik röle ise motordan geçen aşırı akımı izler. Birçok panoda ikisi birlikte kullanılır.

Röle motor tek faza düşerse nasıl bir tepki verir? Faz kaybını algılar ve ayarlı gecikme sonunda kontaktörü bırakarak motoru durdurur.

Tek fazlı cihazlarda kullanılır mı? Genellikle üç fazlı sistemler için tasarlanmıştır. Tek fazlı cihazlar için gerilim izleme röleleri gibi farklı ürünler kullanılır.

Görsel: N509FZ / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

0
mutlu
Mutlu
0
_zg_n
Üzgün
0
sinirli
Sinirli
0
_a_rm_
Şaşırmış
0
vir_sl_
Virüslü
Faz Koruma Rölesi Nedir?
Yorum Yap

Tamamen Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Giriş Yap

Bestbiznet.com ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!

Bizi Takip Edin